close
متخصص ارتودنسی

نام قدیم گرگان چیست

نیومیهن

نام قدیم گرگان چیست
امروز یکشنبه 14 آذر 1395
تبليغات تبليغات

نام قدیم گرگان چیست

نام قدیم گرگان چیست

 

 

گرگان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
گرگان
استر آباد
کشور ایران
استانگلستان
شهرستانگرگان
بخشمرکزی
نام(های) دیگرورکان، ورکانه، وهرکانه و به یونانی هیرکانیا
نام(های) قدیمیاسترآباد
مردم
جمعیت۳۲۹٬۵۳۶ نفر سال ۱۳۹۰[۱]
تراکم جمعیت۵۱٫۶۴ نفر در هکتار (۱۳۸۵)[۲] نفر بر کیلومتر مربع
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا۱۵۵ متر
آب‌وهوا
میانگین دمای سالانه۱۷
میانگین بارش سالانه۶۰۰ تا ۷۵۰ میلی‌متر
اطلاعات شهری
شهردارحسین صادقلو[۶]
پیش‌شماره تلفنی۰۱۷
وبگاهشهرداری گرگان
گرگان بر ایران واقع شده‌است
گرگان
روی نقشه ایران
۳۶.۸۳° شمالی ۵۴.۴۸° شرقیمختصات: ۳۶.۸۳° شمالی ۵۴.۴۸° شرقی

شهر گُرگان دربارهٔ این پرونده تلفظ مرکز شهرستان گرگان و استان گلستان در جانب شرقی شمال کشور ایران است. گرگان کنونی تا سال ۱۳۱۶ «اَستَرآباد» یا «استرآباد» نام داشت.[۷] گرگان قدیمی که به عربی جرجان خوانده می‌شد شهری آباد و مهم بود که در نزدیکی گنبد کاووس امروزی قرار داشته و اینک ویرانه‌های آن در حوالی امام‌زاده یحیی بن زید قرار دارد. نام گرگان برگرفته از (جرجان) و گرگان قدیم از سال ۱۳۱۱ برای استرآباد استفاده شد.

محتویات

  • ۱ جغرافیا
  • ۲ مردم
  • ۳ موقعیت
  • ۴ مناطق شهرداری
  • ۵ نام گذاری
  • ۶ گویش
  • ۷ استرآباد
    • ۷.۱ بافت تاریخی شهر
  • ۸ فرهنگ
  • ۹ آموزش عالی
  • ۱۰ بیمارستان‌ها
  • ۱۱ مراکز فرهنگی و هنری
  • ۱۲ شهرهای خواهرخوانده
  • ۱۳ شخصیت‌ها
  • ۱۴ مکان‌های تفریحی
  • ۱۵ پانویس
  • ۱۶ جستارهای وابسته
  • ۱۷ پیوند به بیرون

جغرافیا

گرگان از شهرهای شمالی ایران است، آب و هوای معتدل دارد، هرچند تابستان‌های آن نسبتاً گرم و شرجی است. اقلیم منطقه بسیار گوناگون و متنوع است و کوه، جنگل و چمنزار، جلگه و دشت، بیابان و شوره‌زار، دریا و خلیج، رودخانه و تالاب و زمین کشاورزی را شامل می‌شود. شهر گرگان و منطقه پیرامونش که از نیمه سال ۱۳۷۶ خورشیدی به صورت رسمی به استان گلستان موسوم شده از یکم دی ماه ۱۳۱۱ خورشیدی تاکنون به نام گرگان و دشت شهرت داشته است.

مردم

جمعیت این شهر بنابر سرشماری ۱۳۹۰، ۳۲۹٬۵۳۶ نفر بوده است.[۱] اکثریت جمعیت شهر گرگان مردم پارسی‌زبان هستند.[۳][۴][۵][۸][۹] گرگانی‌ها، سادات استرآبادی، مازنی‌ها، بلوچ‌ها، سیستانی‌ها، آذری‌ها، شماری از ترکمن‌ها، گروه کوچکی از مهاجرین قزاق و مهاجرانی از دیگر استان‌های کشور همچون سمنان، خراسان و از مردمان ساکن این شهر هستند.

شماری از ترکمن‌ها در دهه‌های اخیر به شهر گرگان مهاجرت کرده‌اند.[۱۰] که جمعیت ترکمن‌ها در شهرستان گرگان (شهر گرگان و بخش‌های مختلف پیرامون) در سال ۱۳۸۳ برابر با ۲۵۱۹ نفر بوده است.[۱۱]

شماری از قزاق‌ها در فاصله سال‌های ۱۳۰۹ تا ۱۳۱۱ از شوروی به ایران مهاجرت کرده و در شهرهای گنبد، بندرترکمن و گرگان مستقر شدند و در هر سه شهر محل سکونت آن‌ها قزاق‌محله نام گرفت. بعضی از قزاق‌های استان گلستان هنگام تشکیل کشور قزاقستان، در دههٔ ۱۳۷۰ به آن کشور بازگشته‌اند.[۱۲]

موقعیت

مناطق شهرداری

گرگان دارای سه منطقهٔ شهرداری می‌باشد.[۱۳] شهرداری مرکزی که در مرکز شهر گرگان؛ شهرداری منطقهٔ یک در خیابان مصطفی خمینی (کوی علی‌محمدی)، منطقهٔ دو در در بلوار قدس (خیابان چاله‌باغ)[۱۴] و منطقهٔ سه که در خیابان رجایی واقع شده‌اند.

نام گذاری

باور اغلب پژوهشگران بر این است که واژهٔ استرآباد از دو لفظ «استر» و «آباد» تشکیل شده و استر در زبان‌های ایرانی به معنای ستاره و آباد (به معنای) «عمارت» است. در زمان زردشت که ایرانیان ستاره‌ها را مظهر نور مقدس می‌دانسته‌اند، این شهر را بنا کرده به این نام، نامیدند.[۱۵]

همچنین نام این شهر را برگرفته از نام استر همسر یهودی خشایارشا می‌دانند.[۱۶] خواجه ابوالحسن بیهقی در تاریخ خود از این شهر به لفظ استارباد(estarbad) یاد کرده است چنان‌که نام کتاب معروف دکتر منوچهر ستوده یعنی «از آستارا تا استارباد» برگرفته از همین نوشتار بیهقی است.

 
زمین‌های کشاورزی در شرق گرگان
 
کاسه سرامیک با لعاب گرگان. دوره سلجوقی

در زبان پهلوی منطقهٔ گرگان را وُرکان یا یا وِهرکانه و در زبان یونانی هیرکانیا (Hyrcania) و در زبان عربی جُرجان می‌گفتند.[۸] گرگان از مهم‌ترین منطقه‌ها در زمینه پژوهش‌ها و کاوش‌های باستان‌شناسی است. در کتاب مقدس وندیداد اوستا گرگان به عنوان نهمین سرزمین مقدس که اهورامزدا آفریده، ذکر شده است. البته در این نوشتار منظور از نام گرگان همان شهر تاریخی و باستانی جرجان مخروبه است که در نزدیکی گنبدکاووس قرار دارد.

آثار بدست آمده از تورنگ‌تپه (۱۹ کیلومتری شرق گرگان فعلی) و شاه تپه (۱۶ کیلومتری غرب گرگان فعلی) نشان از حضور و توقف انسان در حدود ۵۰۰۰ سال قبل و در دوره نوسنگی دارد.[۱۶]

نخستین کاوش‌ها در حدود سال ۱۸۴۱ (میلادی) در زیر تپه‌ای مصنوعی در نزدیک شهر گرگان انجام شد که خزانهٔ معروف استرآباد در آن کشف گردید. کارشناسان برخی از اشیای موجود در آن خزانه را که شباهت بسیار با کشفیات تپه حصار دامغان داشته متعلق به هزارهٔ سوم پیش از میلاد و (نزدیک به ۵ هزار سال پیش) دانسته‌اند.

در پایان سدهٔ ۱۹ در محلی به نام خرگوش‌تپه در نزدیکی گرگان امروز (در قسمت شمال شهر) نیز پژوهش‌هایی انجام شد، و در سال ۱۹۳۱ یک گروه آمریکایی از دانشگاه پنسیلوانیا به روستای معروف تورنگ‌تپه در ۲۰ کیلومتری شرق گرگان رفته و به کاوش و بررسی پرداختند و آثاری ارزشمند از تمدن کهن در این منطقه یافتند. ۲ سال پس از این در سال ۱۹۳۳، یک گروه باستان‌شناسی سوئدی به منطقهٔ گرگان آمدند و پس از مطالعهٔ حوزه رودخانهٔ قره‌سو یا سیاه‌آب در شمال گرگان اعلام کردند که بیش از ۳۰۰ تپهٔ تاریخی در این منطقه وجود دارد که یکی از آن‌ها شاه‌تپه بزرگ یا اسلام‌تپه است که در ۱۵ کیلومتری شمال غربی گرگان قرار دارد.

در دورهٔ ساسانیان دیوار تدافعی بزرگی در این منطقه به نام دیوار بزرگ گرگان ساخته شد که توسط باستان‌شناسان انگلیسی به مار سرخ شهرت یافته است.[۱۷] این دیوار بزرگ در سدهٔ ۵ میلادی تکمیل شد و بیانگر صنعت پیشرفته تدافعی آن دوران است.[۱۸]

گویش

گرگان طی دوره‌های تاریخی بیشتر به عنوان شهرستانی در ایالت پارت به‌شمار می‌آمد و گاه بخشی از تبرستان شمرده می‌شد. شهر گرگان کهن (در نزدیکی گنبد کاووس امروزی) در زمان حملهٔ مغول ویران شد و مرکز منطقهٔ گرگان به شهر استرآباد منتقل شد.[۸] ابوعبدالله مقدسی می‌گوید: «زبان کومش و گرگان به هم نزدیک است. ها بکار می‌برند و می‌گویند هاکن و هاده و آن را حلاوتی‌ست، و زبان مردم طبرستان بدانها نزدیک است مگر در آن شتاب است».[۱۹] دانشنامه ایرانیکا گویش گرگانی را همان زبان مازندرانی یا گویشی بسیار نزدیک به آن می داند.[۲۰] لغت نامه دهخدا نیز گویش قدیم گرگانی را نزدیک به زبان مازندرانی و گویش های سمنانی دانسته و تصریح کرده است که هنوز هم در روستاهای اطراف گرگان گویشوران زبان مازندرانی زندگی می کنند .[۲۱] هرچند که زبان مازندرانی خود از دیدگاه تاریخی به همراه چند زبان دیگر ، گویشی وابسته به زبان پارتی (زبان پهلوی اشکانی) می باشد.[۲۲]

نمونه‌هایی از گویش قدیم گرگانی در نوشتارهای فرقهٔ حروفیه به‌جا مانده است. در سدهٔ دهم میلادی که منطقه گرگان از مراکز بازرگانی و فرهنگی منطقه شد نفوذ زبان فارسی به‌ویژه از سوی خراسان در گرگان افزایش یافت و در همین سده در شهر گرگان (نزدیک گنبد کاووس امروزی) زبان پارسی جای زبان گرگانی را گرفت.[۸] استرآباد زبان گرگانی را حفظ کرد تا این‌که در دورهٔ بین سده‌های ۱۵ تا پیش از آغاز سدهٔ ۱۹ میلادی این زبان در این منطقه به‌طور کل منقرض شد و جای خود را در استرآباد و پیرامون نیز به فارسی و در بخشی از گنبد کاووس و ترکمن‌صحرا به ترکمنی داد.[۲۳]

این گویش پارتی بومی گرگان و خراسان هنوز در مناطقی از شمال خراسان چون سنخواست، راز، گیفان، و شوقان رایج است.[۲۴]

استرآباد

 
سردار رفیع یانسری

استرآباد، نام شهری تاریخی است که در منطقه‌ای که اینک شهر گرگان قرار دارد واقع بوده است. از این شهر امروزه تنها تپه‌ای تاریخی درون شهر گرگان، به نام قلعه خندان که احتمالاً ارگ استرآباد در حدود ۳۰۰۰ سال پیش بوده باقی‌مانده و باقی قسمت‌های شهر در اثر سیلاب‌های مکرر و توسعهٔ گرگان در طول تاریخ به کلی از میان رفته است.[۱۶]

تصویری که یکی از سیاحتگران از این منطقه در حدود سال‌های ۳۳۵ هجری قمری به دست می‌دهد، گویای آن است که استرآباد و گرگان دو شهر کاملاً مجزا بوده‌اند.[۲۵]

مؤلف کتاب تاریخ طبرستان می‌گوید: مساحت گرگان (جرجان) چهار فرسخ و موطن مرزبانان طبرستان بود. گرگین‌میلاد که در گرگان مقام داشت زیستش میسر نشد، لهذا آن شهر (جرجان) را خراب کرده در موضع معروف بعرق اسیران استرآباد را بنا نهاد و این شهری که الان هست بساخت و به مرور دهور عمارت آن مضاعف گشت.

در این کتاب همچنین آمده است که بنای استرآباد را گرگین‌میلاد (بنا) نموده به این معنی که گرگین در سفری به همراهی بیژن به شهر ارمان (رامیان کنونی) برای کشتن گرازها رفت و در ارمان (Erman) از بیژن شجاعت‌های فوق‌العاده دید و بر او رشک برده، او را به عذر و مکر در بند مهر منیژه دختر افراسیاب و بالمال به چنگ افراسیاب سلطان توران انداخت، و بیژن بعد با زحمات پیران از قتل جسته در چاه گاه زنجیر و محبوس شد. گرگین‌میلاد به ایران مراجعت نمود و دروغی چند در فقدان بیژن به هم بیاراست، ولی مطلب معلوم شد. گودرزیان خواستند او را به قصاص بیژن بکشند و کیخسرو نگذاشت و گرگین را محبوس ساخت و پس از چندی به شفاعت رستم مستخلص شد و بعد از کوشش‌هایی چند سراغی از بیژن در ترکستان و حبسش فهمیده شد. رستم به لباس تاجران به سفر توران رفت، بیژن را خلاص نموده با منیژه به ایران آورد ولی گرگین همواره از گیو و گودرز بجهت مکر خایف (در هراس) بود.[۱۵]

در زمان قاجار ایران به ۴ ایالت و ۱۲ ولایت تقسیم شده بود و منطقه یا سرزمین استرآباد یکی از آن ولایات بود که به ۸ یا ۷٫۵ بلوک به نام‌های انزان، سدن رستاق، استراّباد، شاهکوین و ساور، دهات ملک، کتول، فندرسک و رامیان، و کوهسار تقسیم شده بود.

هر یک از این بلوک‌ها را یک نایب‌الحکومه زیر نظر حکمران استرآباد، سردار رفیع یانسری که یکی از رجال حاکم در زمان قاجار بود اداره می‌کرد. استرآباد در این زمان پایگاه طایفهٔ قاجار نیز بود و دارای اهمیت مذهبی شد و دارالمؤمنین لقب گرفت. در اوایل سدهٔ بیستم میلادی گرگان دارای شمار زیادی مسجد، آرامگاه مذهبی و مدرسهٔ دینی بود. اهمیت استرآباد از لحاظ مرکزیت سیاسی و دینی باعث شد تا پیش از آغاز سدهٔ بیستم زبان گرگانی در آن به‌طور کل منقرض شده و جای خود را به فارسی بدهد.[۸]

تاریخ‌نویس نامدار، مقدسی، می‌گوید که استرآباد شهری است که بیشتر مردمان آن ابریشم‌بافند و در این کار چیره‌دست هستند. دژ آن ویران و خندقش پر شده و جامع آن در بازار است. استخری از آن نام برده و مؤلف حدودالعالم می‌گوید که مردمان این شهر دارای دو زبان هستند. حمدالله مستوفی آن را شهری دانسته که هوایش معتدل و محصولاتش را غلات و انگور و ابریشم می‌داند.[۲۶]

آقا محمدخان قاجار در این شهر زاده شد. حتی خانهٔ تولد وی و اولین مکان حکومتی و دولتی وی هنوز موجود است. دیوار باروی شهر را نادرشاه افشار ویران کرد و آقا محمد خان بعداً آن را بازسازی نمود. در دوران میرزا تقی خان امیرکبیر، شهر بازسازی شد.[۲۶]

ویرانه‌های شهر اصلی گرگان در نزدیکی گنبد کاووس امروزی قرار دارد. در زمان رضا شاه پهلوی نام کهن گرگان را برای شهر استرآباد برگزیدند.[۸]

در ۱۷ فروردین ۱۳۲۳ شهر گرگان دچار زمین‌لرزه سختی شد و بیشتر بناهای آن شکست برداشت.[۲۷] از بناهای شهر قدیم گرگان بنای امامزاده نور واقع در کوی بازار نعلبندان و بنای مسجد گلشن در کوی درب نو و چند تکیه در نقاط مختلف شهر است.[۲۷]

بافت تاریخی شهر

 
خلیج گرگان و آشوراده در نقشه‌ای قدیمی که توسط روس‌ها کشیده شده‌است.

بافت تاریخی گرگان، با مساحتی بالغ بر ۱۵۰ هکتار سومین بافت با ارزش و دارای سبک معماری پس از یزد واصفهان است و وسیع‌ترین بافت تاریخی شمال ایران است. بافت تاریخی این شهر در سال ۱۳۱۰ خورشیدی در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسید که محدودهٔ آن منطبق بر محدودهٔ قاجاری شهر استرآباد است.[۲۸]

شهر گرگان (استرآباد) در دوران قاجار ۶ محلهٔ بزرگ به نام‌های سرپیر، دربنو، سرچشمه، میخچه‌گران، نعلبندان، سبزه‌مشهد و میدان داشت که دارای چندین محله فرعی مثل پاسرو، میرکریم، دوشنبه‌ای، شیرکش، باغشاه، دباغان، شاهزاده قاسم و... بوده‌اند.

این ۶ محله و محلات فرعی هنوز هم به همین نام‌ها وجود دارند و بیشتر مسجدها و تمام تکیه‌های قدیمی و زیارتگاه‌ها و مکان‌های مذهبی شهر نیز در همین محلات قرار دارند که امروز بافت قدیم و معماری سنتی و تاریخی این شهر و بخش عمده‌ای از میراث فرهنگی این دیار را تشکیل می‌دهند، همچنین قزاق‌محله که محل سکونت قزاق‌هاست جزو محله‌های قدیمی گرگان به‌شمار می‌آید.

بافت قدیم گرگان متشکل از پنج دروازه بوده‌است که این دروازه‌ها (محل تقاطع راه‌های مختلف بوده‌اند) می‌توانند علل و شیوه رشد شهر را نشان دهند، پنج دروازهٔ شهر عبارت بودند از دروازهٔ شرقی بطرف بسطام و خراسان، دروازه فوجرد یا سبزه مشهد که به طرف گرگان قدیم می‌رفته‌است، دروازهٔ جنوبی بنام چهل دختران که بطرف کوهستان می‌رفته و دروازه مازندران و دروازه دنکوان که در دروازهٔ پنجم رفت‌وآمدی صورت نمی‌گرفته‌است. بافت قدیم گرگان را مجموعه‌ای از محلات مسکونی و مراکز محلات تشکیل می‌دهد سیر تحول آنچه که در حال حاضر بافت گرگان نامیده می‌شود، حاکی از تجمع اولیهٔ سه محلهٔ اصلی سبزه مشهد، میدان و نعلبندان می‌باشد که بتدریج و تا به امروز در جهت‌های مختلف بخصوص شرق و جنوب شرقی گسترش یافته‌اند. در هر سمت شهر محلهٔ شرقی کنار دروازه خراسان بوده‌است که هر سه محله با راه اصلی بهم متصل می‌شوند. بازار اصلی در محلهٔ شرقی بر مرکزیت آن محل می‌افزوده‌است (در گذر دوشنبه‌ای واقع در محلهٔ غربی و گذر چهارشنبه‌ای واقع درمحلهٔ شمالی احتمالاً بازارهای هفتگی وجود داشته‌است).

شکل گیری و تجمع فضاهای مسکونی در بافت قدیم گرگان تحت عنوان یک محله با نام مشخص بیانگر علل و عواملی می‌باشد بعضی از این محله‌ها در روند تجمع افراد یک صنف شکل گرفته‌اند مانند محلهٔ نعلبندان و یا دباغان، بخش دیگری از محله‌ها بخاطر همجواری با عناصر و فضاهای خاص نام آن را به خود گرفته‌اند مانند محله میدان یا سرچشمه.

محلهٔ اصلی سبزه مشهد که در شمال و کنار دروازه گرگان قدیم قرار داشت شامل محلات فرعی تر: سرچشمه، سرپیر، چهارشنبه‌ای و دباغان می‌باشد این محله به دلیل بوجود مظهر قنات در محدودهٔ آن تأمین کنندهٔ آب ساکنین شهر بوده‌است عناصر مشخصی که در مرکز و محدوده این محله قرار دارند شامل: امامزاده نور، مصلی و چند تکیه می‌باشد.

محله اصلی میدان که در غرب وکنار دروازه مازندران قرار داشته‌است شامل محلات فرعی تر: دربنو، میر کریم، دوشنبه‌ای و دوچنار می‌باشد (محله دوچنار در حال حاضر وجود ندارد) در محله میدان یکی دیگر از بازارهای اصلی شهر وجود داشته‌است که با احداث خیابان‌های جدید بخشی از آن از بین رفته‌است و بخشی دیگر ان بصورت بازارچه‌ای فعال بکار خود ادامه می‌دهد. محلهٔ اصلی نعلبندان که در شرق شهر و کنار دروازه خراسان قرار داشت شامل محلات فرعی تر: میخچه گران، پاسرو، باغشاه و شیرکش می‌باشد قدمت دو محله باغشاه و شیرکش به اواخر دوره قاجار می‌رسد. بازار اصلی و مسجد جامع شهر در این محله قرار داشته و دارند.

هر کدام از محله‌های نام‌بردهٔ بالا علاوه بر بازار و بازارچه دارای مسجد یا تکیه، حمام، مدرسه و آب انبار اختصاصی نیز بوده‌اند که کم و بیش تا امروز شکل خود را حفظ کرده‌اند و به نظر می‌رسد که محله میدان قدیمی تر و مربوط به زمان‌های اولیه شکل گیری شهر باشد که بعد دو محلهٔ شمال و شمال شرقی در کنار آن به وجود آمده‌اند که باعث شده شهر بطرف شمال و شمال شرقی گسترش یابد ولی از طرف غرب به خاطر وجود خندق و بارو و از طرف جنوب بعلت وجود کوه‌ها و جنگل‌ها رشد کمتری داشته‌است. این رشد باعث ایجاد محله‌های فرعی تر (شیرکش، پاسرو و میخچه‌گران در شرق و جنوب شرقی و محلات چهارشنبه‌ای، سرپیر، دباغان در شمال شرقی و بلیس محله در شرق) شد و ادغام کلیهٔ محلات با هم بافت قدیم گرگان را تشکیل می‌دهد.

رشد اولی شهر در محدوده برج و باروی آن بود اما از سال ۱۲۹۰ خورشیدی به بعد رشد شهر بیشتر معطوف به جنوب و شرق شد و از سال ۱۳۱۷ به بعد نیز رشد شهر مجدداً در همان قسمت شرق و جنوب شرقی انجام شد اما در دههٔ ۱۳۴۰و ۱۳۵۰ خورشیدی روند رشد شهر دوباره تغییر نمود و شهر بصورت پراکنده و در تمام جبهه‌ها گسترش یافت که بیشتر در امتداد خیابان‌ها ایجاد شده بود. در دههٔ اخیر نیز شهر این الگوی رشد پراکنده در همهٔ جهت‌ها را دنبال کرده که بیشتر در کرانه‌های شمال شرقی و جنوب بوده‌است و بعلت وجود زمین‌های مرغوب کشاورزی در شمال و باغات و جنگلها در جنوب، این روند رشد نامناسبی را ایجاد نموده‌است.

در روزگار دودمان پهلوی نخستین خیابان مدرن شهر با نام خیابان پهلوی (امام خمینی فعلی) ساخته شد که با ایجاد آن محله‌های استرآباد به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم شدند.[۲۹]

بافت تاریخی گرگان، منحصر به فردترین بافت تاریخی شمال ایران در ۲۴ شهریور ماه سال ۱۳۱۰ خورشیدی به عنوان چهل و یکمین اثر تاریخی ایران در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.

یک سال پس از این، یعنی در سال ۱۳۱۱ ش به دستور رضاشاه ساخت دو خیابان شرقی-غربی یعنی شاهرود (بهشتی کنونی) و پهلوی (امام خمینی کنونی) و شمالی-جنوبی یعنی پهلوی‌دژ (شهدا) و کاخ (پاسداران کنونی) آغاز شد و در سال ۱۳۱۷ ش به پایان رسید.[۳۰]

زمین‌لرزه شدید و معروف فروردین ۱۳۲۳ آسیب چندانی به بافت وارد نیاورد، اما دوباره در سال‌های ۱۳۳۳و۱۳۳۴ احداث خیابان سرخواجه و در سال ۱۳۳۹ ش احداث خیابان فرح (مجاهدین بعدی شهید رجایی کنونی) آسیب‌های زیادی به بار آورد.[۳۱]

با احداث این خیابان‌ها عناصر مهمی از بافت تاریخی گرگان از جمله مرکز محله پاسرو، مرکز محله میدان عباسعلی، مرکز محله دباغان، عمارت حاجی ظهیرالدوله، کاروانسرای امین الضرب، باغ پورناصر، مظهر قنات سرخواجه، و مسجد کتیبه و ... از بین رفتند البته آنچه که در آن زمان به جای این بافت قدیم ساخته شد دارای ارزش معماری بود.[۳۱]

بخش بزرگی از بافت تاریخی شهر گرگان در دوران جمهوری اسلامی با تخریب وسیع و نابودی روبه‌رو شد.[۲۸] و چند خانهٔ قدیمی بالای ۱۵۰ سال قدمت که در اختیار میراث فرهنگی هم بود تخریب شده‌است. خانهٔ قدیمی، بزرگ، تو در تو و شاید بی نظیر خاندان باقری و چند خانهٔ مشابه دیگر همچون خانهٔ تقوی به طرز زیبا و چشم نوازی، مرمت و نوسازی شده یا در حال انجام است.

بخش دیگری از بافت کهن این شهر با گستردگی نزدیک به ۱۶۲ هکتار منطبق بر حصار قاجاری استرآباد و بخش دیگر شامل چند پاره از شهر در محله امام رضا (ع)، بخشی از غرب فلکهٔ سرخواجه، قزاق‌محله، محلهٔ سجادیه و فردوسی نیز قرار است در این دوره تخریب شود.[۳۲]

فرهنگ

 
کاسه سرامیک گرگان، قرن ۱۳ میلادی

با ورود اسلام و در سده‌های آغازین آن، ایالت طبرستان جایگاه ارزشمندی در شکوفایی فرهنگ و تمدن اسلامی داشت. شهرهای جرجان و استرآباد از این ایالت مهد دانشمندان بزرگ آن دوران بود.

عنصرالمعالی کیکاوس (از واپسین امیران آل زیار و نگارندهٔ کتاب قابوس‌نامه) و عبدالقاهر جرجانی (صاحب تألیفات در صرف و نحو و معانی و بیان عربی) در تحول ادبیات فارسی و عربی نقش مهمی داشتند. قابوسنامه را مجموعه تمدن اسلام پیش از مغول نام نهاده‌اند.

در دانش پزشکی نیز این منطقه سهم عمده‌ای در جهان اسلام داشته است. ابوسهل مسیحی و سیداسماعیل (حکیم) جرجانی (نویسنده دائرةالمعارف ذخیرهٔ خوارزمشاهی) از این سرزمین بوده‌اند. میرداماد و میرفندرسکی نیز از این منطقه برخاسته‌اند.[۳۳]

نخستین چاپخانهٔ سربی در گرگان در ۱۳۰۷ تأسیس شد. هم‌اکنون هفته‌نامه‌های گلشن مهر، گلستان نو، همزیستی، سلیم، حریف، صحرا، ماهنامه خودآزما، مختومقلی فراغی و یاپراق در گرگان منتشر می‌شوند.[۳۴]

نخستین کتابخانه‌های این منطقه متعلق به سدهٔ ۱۱ قمری است. کتابخانهٔ استرآباد در دورهٔ صفوی (سدهٔ ۱۱) کتابخانهٔ حسین اردبیلی‌نژاد استرآبادی نام داشته‌است. در دورهٔ قاجار هم در برخی مدارس و خانه‌های برخی از فضلا و ادیبان کتابخانه‌هایی وجود داشته‌است.[۳۴]

نخستین کتابخانه عمومی شهر گرگان در ۱۳۳۹ خورشیدی و با هزینهٔ شهرداری شکل گرفت و در عمل از ۱۳۴۵-۱۳۴۶ با ۹۵۲ جلد کتاب، کار خود را آغاز کرد. این کتابخانه در سال ۱۳۵۸ به ساختمان کاخ موزه کنونی و سپس به ساختمان فعلی در پارک شهر منتقل و کتابخانهٔ عمومی شمارهٔ یک گرگان نامیده شد.[۳۱]

آموزش عالی

فهرست برخی از مراکز آموزش عالی شهر گرگان

نامنوع
دانشگاه علوم پزشکی گلستاندولتی
دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگاندولتی
دانشگاه آزاد اسلامی گرگانآزاد
دانشگاه علوم تحقیقات گلستانآزاد
دانشکده پسران فنی شهید چمراندولتی
دانشکده دختران مائده گرگاندولتی
دانشگاه گلستاندولتی
دانشگاه پیام‌نور مرکز گرگانپیام‌نور
مؤسسه آموزش عالی میردامادغیرانتفاعی
مؤسسه آموزش عالی حکیم جرجانیغیرانتفاعی
مؤسسه آموزش عالی لامعیغیرانتفاعی
مؤسسه آموزش عالی بهارانغیرانتفاعی
مؤسسه آموزش عالی هیرکانیاغیرانتفاعی
مؤسسه آموزش عالی ساعیغیرانتفاعی
مؤسسه آموزش عالی استر آبادغیرانتفاعی
مؤسسه آموزش عالی فخرالدین اسعد گرگانیغیرانتفاعی
مؤسسه آموزش عالی گلستانغیرانتفاعی
مؤسسه آموزش عالی لقمان حکیم گلستانغیرانتفاعی
مرکز آموزش علمی کاربردی شرکت پیگیرعلمی کاربردی

بیمارستان‌ها

فهرست برخی از مراکز درمانی شهر گرگان

نامنوع
بیمارستان ۵ آذردولتی
بیمارستان شهید صیاد شیرازیدولتی
بیمارستان کودکان طالقانیدولتی
بیمارستان و زایشگاه دزیانیدولتی
بیمارستان حکیم جرجانی (تأمین اجتماعی)دولتی
بیمارستان ۵۶۰ارتش
بیمارستان و زایشگاه فلسفیخصوصی
بیمارستان و زایشگاه مسعودخصوصی
بیمارستان دکتر موسویخصوصی
بیمارستان سوانح سوختگیدولتی
بیمارستان آیت‌الله طاهریدر دست احداث

مراکز فرهنگی و هنری

  • تالار فخرالدین اسعد گرگانی: ساخت تالار فخرالدین اسعد گرگانی شهرستان گرگان در سال ۱۳۵۱ خورشیدی آغاز و در هشتم اردیبهشت ماه ۱۳۵۷ توسط شهبانو فرح دیبا افتتاح گردید. کار ساخت این تالار ۴۵۰ نفره ۶ سال به طول انجامید و طراحی آن به گونه‌ای انجام شد که دومین سِن استاندارد تالار کشور بعد از تهران در گرگان ساخته شود.
  • سینما مولن روژ (عصر جدید): سینما مولن روژ در اوایل دههٔ ۴۰ ساخته شد و متعلق به اوانس آرامانیان بود. پس از مصادرهٔ اموال مالک سینما نام آن به سینما رسالت و سپس عصر جدید تغییر یافت.
  • سینما مهتاب: سینما مهتاب، به خاطر عدم مقاومت ریاست اسبق بنیاد شهید (که سینما در تملکش بود) و شهردار سابق گرگان تبدیل به زندان شد. سینما مهتاب پس از تبدیل شدن به زندان و انتقال زندان از گرگان هنوز در تملک اداره کل زندان‌های استان گلستان است.
  • سینما بهمن:
  • سینما کاپری: سینما کاپری نام سینمایی است که در سال ۴۶ با نمایش فیلم اشک‌ها و لبخندها (آوای موسیقی) در خیابان شالیکوبی گرگان افتتاح شد.

شهرهای خواهرخوانده

گرگان با شهرهای زیر دارای پیوند خواهرخواندگی است:

شهرهای خواهرخواندهٔ گرگان

  • قزاقستان آق‌تاو، قزاقستان[۳۵]
  • ترکیه سامسون، ترکیه[۳۶]

شخصیت‌ها

برای دیدن افراد سرشناس اهل این شهر رده: اهالی گرگان را ببینید.

مکان‌های تفریحی

  • پارک جنگلی و توریستی ناهارخوران
  • جنگل النگدره
  • روستای زیارت
  • تپه هزارپیچ
  • تپه صدا و سیما
  • بازار نعلبندان
  • جنگل گناره
  • میدان عباسعلی یا قدمگاه چهارراه میدان
  • مدرسه عمادیه
  • دیوار کوتاه تاریخی/ سرکلاته خرابشهر
  • کوره آجر پزی /دوره ساسانیان/ سرکلاته خرابشهر
  • امام زاده چهارکوه سرکلاته خرابشهر
  • تپهٔ باستانی قلعه خندان
  • تپه سرخنکلاته
  • امامزاده اسماعیل سرخنکلاته
  • حمام زیرزمینی دوران قاجاریه سرخنکلاته
  • جنگل رنگ
  • منطقه توربنه و شربت روستای زیارت (گرگان) / شهر بت
  • دریاچه‌های آلاگل، آلماگل و آجی گل
  • کاروانسرای قزلق
  • جنگل و باغ وحش قرق
  • روستای چهارباغ و شاهکوه علیا و سفلی
  • کوه‌های گرگان
  • گل‌فشان در مسیر اینچه‌برون
  • جنگل نوده ملک و تپه معصوم‌زاده که قلعه‌ای قدیمی بوده و توسط خاک مدفون شده‌است.
  • جنگل توسکستان {در حال حاضر جادهٔ میانبر جنگلی و کوهستانی به شهرستان شاهرود هم می‌باشد.}
  • جنگل روستای قرن آباد
  • شهر بندری بندر ترکمن در غرب گرگان
  • تپهٔ باستانی و تاریخی تورنگ تپه در بیست کیلومتری شرق گرگان
  • خانه‌های قدیمی خاندان باقری و تقوی

 

 

 

 

 

 

 

 

گرگان - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

https://fa.wikipedia.org/wiki/گرگان
Translate this page
Persian Wikipedia
گرگان قدیمی که به عربی جرجان خوانده می‌شد شهری آباد و مهم بود که در نزدیکی گنبد کاووس امروزی قرار داشته و اینک ویرانه‌های آن در حوالی امام‌زاده یحیی بن زید قرار دارد. نام ...

نام قدیم گرگان چیست؟

www.fa-wikipedia.ir/g.aspx?...نام_قديم_گرگان_چيس...
نام قدیم گرگان چیست؟,نام قدیم پایتخت زیمباوه,فرشته موکل بر زمین,رمان توماس هریس,واحد پول پاراگویه,سیاستمدار یونان کهن,هاون سنگی,قند میوه,نوعی شفتالو,
نام جديد, نام قديم, نام جديد, نام قديم. آبادان, عبادان, آذرشهر, دهخوارقان. آمل, محمودآباد, اراك ... گرگان, استرآباد, لنجان, زرين شهر. مشهد, سناباد, مهران, منصور آباد. ميانه, ميانج ...
20 hours ago - 6 نام قدیم گرگان چیستدر حوالی امام‌زاده یحیی بن زید قرار دارد. نام ... ۱ جغرافیا · ۲ مردم · ۳ موقعیت · ۴ مناطق…,نام قدیم گرگان چیست,معنی.
نام سابق و قدیمی برخی از شهرهای ایران: (بترتیب حروف الفبا) · حیدرشاداب ... نام سابق. آبادان. آذر شهر. آمل. اراک. اصفهان. اندیمشک. انزلی. اورمیه. اهر. اهواز. ایذه. ایرانشهر. بابل ... گرگان. مشهد. مهران. میانه. میشان. هشترود. همدان. هویزه. یزد. راقس. نصرت آباد. دزداب.
=کلیبر ( بذ -بربر ). =کرمانشاه باختران. =گرگان استر آباد. =گرمسار قشلاق. =گنبد کاووس دشت گرگان. =لاریجان رینه آمل. =لاهیجان ریه. =لنجان فلاورجان - زرین شهر.

شهر گرگان - مطالب ابر نام قدیم گرگان

gorgan-city.mihanblog.com/.../نام%20قدیم%20گرگان
استرآباد، نام شهریست تاریخی که در منطقه‌ای که اینک شهر گرگان قرار دارد واقع بوده‌است. از این شهر امروزه تنها تپه‌ای تاریخی درون شهر گرگان، به نام قلعه خندان که ...
پاسخ: استراباد. در حل جدول کلمات متقاطع، برای پرسش «نام قدیم شهر گرگان» می توانید از پاسخ فوق استفاده نمایید. اهل جدول حل کردن هستی؟ کلیک کن اینجارو ببین.

نام قدیم گرگان

www.wiki-daro.ir/j.aspx?q=نام_قديم_گرگان&id...
شهر: همدان نام قدیم: اکباتان ... شهر:گنبد کاووس نام قدیم: دشت گرگان. شهر: زابل نام ... 7 پیشنهاد به انهایی که همیشه دلشوره دارند · دلیل اصلی جوش صورت چیست؟نام قدیم .

نماد میدان بسیج گرگان دومین برج مرتفع کشور است - شهر الکترونیک ...

gorgan.vcity.ir/News/603Translate this page
ارتفاع برج گرگان 57 متر بوده که در 4 طبقه، يک طبقه زيرزمين با کاربري تجاري و اداري به مساحت ... المان میدان بسیج که از سوی شورای اسلامی شهر گرگان، «برج گرگان» نامیده شده است با کاربری 4 طبقه، ... ثبت نام سفیران فرهنگی شهر الکترونیک.

لزوم تجدید نظر در نامگذاری شهر گنبد و گرگان و استان گلستان

www.golestan24.com/.../6688-لزوم-تجدید-نظر-در-نام...Translate this page
Apr 11, 2015 - نظر شما کاربران اهل مطالعه و نکته بین در این باره چیست؟ ... لذا آنچه هم اینک می بایست همان نام گرگان باستانی (جرجان) را به خود گرفته باشد، ... به رشته تحریر درآمده، می خوانیم:« چون “گرگاننام تاریخی و اسم قدیم این ناحیه است، امر دادم ...

نام دریای شمال ایران | گُنج تریَن - تیم گردشگری سیاهکل و دیلمان

siyahkal.com › خانهسیاهکل و دیلمانتاریخ و مشاهیرTranslate this page
و اما در این باره بخوانید کتاب الکترونیکی نام دریای شمال ایران نوشته استاد ... را هم برای کتابخانه کنگره آمریکا بفرستم تا مشخص شود نام واقعی دریای شمال چیست». ... در متون اسلامی و غربی قدیم دو نام قدیم و مشهور هیرکانی‌ها یا گرگان که بعدها در دوره ...

گلستان ما - واقعیت امروز گرگان چیست؟ / آن دسته از اعضای شورا که با ...

www.golestanema.com/.../8419-واقعت-امروز-گرگان-چ...Translate this page
Feb 24, 2015 - به گزارش گلستان ما ؛ حسین صادقلو شهردار گرگان حتی پس از مطرح شدن نامش ... سوال از موافقین شهردار ؛ شما قول دادید نام روگذر را در اسرع وقت عوض کنید .... از مقام معلم و اینکه چهل ساله اونجا معلمان قدیمی زندگی میکنن و شهرک فرهنگیان ...

خرداد 1390 - بهترین های گرگان - blogfa.com

bestgorgan.blogfa.com/9003.aspxTranslate this page
سوال۲-مهلت پاسخ از ۲۴/۰۳/۹۰ الی ۳۱/۰۳/۹۰ - با عنایت به نظر عزیزی که برای ما پیشنهاد روارسال کرد به نام شهروند ، به نظر شما بهترین شغل در گرگان چیست؟ یه کمی هم ...

گرگان - scipost - خودرو ، تکنولوژی ، خبر علمی

www.scipost.ir/wiki/گرگانTranslate this page
Mar 18, 2013 - اين پارك قديمي ترين تفرجگاه هاي استان گلستان بوده كه در 4 .... جاجیم های کوهستان های گرگان، صنایع دستی روستایی، ماهی و خاویار نام برد.

الف - میدان کاج و نام هایی که می آیند و می روند

alef.ir/vdcgyn9q7ak9yu4.rpra.html?195798Translate this page
Aug 16, 2013 - نمي‌دانم از كجا و چه كساني اين نغمه را ساز كرده بودند كه نام ميدان كاج بشود ميدان .... در واکنش به همین قضیه هم بعد از انقلاب اسم اون محل رو به نام قدیمی ...

پیشینه تاریخی استان مازندران - ویکی اطلس فرهنگی ایران

af.samta.ir/atlas/index.php?title=پیشینه_تاریخی...Translate this page
در قديم ساكنين بومى آن، براى قطع درختان و دفاع در برابر حيوانات درنده وحشى و حتى ... از هنگام حمله قوم مغول به بعد ظاهرا نام طبرستان متروك و به جاى آن نام مازندران بر روى .... اين دو سردار مأمور بودند پس از تسخير سرزمين هاى گيلان و مازندران، در گرگان به ...

ضرب المثل ها، کنایات و باورهای مردم گرگان - انسان شناسی و فرهنگ ...

anthropology.ir/node/15569Translate this page
نام کتاب: ضرب المثل ها، کنایات و باورهای مردم گرگان (استرآبادی)T نویسنده: اسدالله ... (این ضرب المثل متجلی از عروسی های طولانی اهالی استرآباد (گرگان قدیم) بوده که ...

ریشه شناسی نام زنجان: : گردشگری : : گردشگری در ایران : : زنجان

www.tebyan-zn.ir/News-Article/.../19484.htmlTranslate this page
Mar 12, 2011 - در لغت نامه دهخدا نیز ذیل واژه شهین گفته می شود "شهین نام شهر زنگان است و ... چهرگان)، دلیجان، اندیجان، دیلمقان، نوشیجان، كمیجان، ورزقان، گوگان، گرگان-جرجان (نك. ... "ساغیش" در تركی قدیم و میانه به معنی روز داوری و قیامت، و "ساغیش ...

مازندنومه :چیزی به اسم بهارنارنج!

www.mazandnume.com/.../چیزی-به-اسم-بهارنارنج!/Translate this page
4- آیا اگر تمامی شهرهای مازندران نام بهارنارنج داشته باشد و اصلا استان ما به نام بهارنارنج نامیده و .... دژ این شهر می باشد و بیشتر از آن هم یادآور نام سترآباد (استرآباد،گرگان) می گردد تا ساری. ... ایران شهر، ساری را دگرگون شده ی کلمه ی ساروی و شکل قدیمی تر آن زا سارئک یا سربوک می ..... لینکش را بگذارید اینجا ببینیم منظورتان چیست؟

تاریخچه ساری - آفتاب

www.aftabir.com › ... › علوم انسانیتاریخ و جغرافیاTranslate this page
Oct 14, 2013 - ق شاهان این سلسله اغلب در دشت مازندران و گرگان حاکم بودند افراد مشهور آن ..... استرآباد نام برده به احتمال زیاد بنای قدیمی دروازه استرآباد بوده است.

قدیمی ترین پیکان گرگان/عکس

www.fardanews.com/.../قدیمی-ترین-پیکان-گرگانع...Translate this page
Jan 5, 2014 - پیکان نام خودروی سواری ایرانی است که شرکت ایران خودرو تولید آن را از سال ۱۳۴۶ خورشیدی آغاز کرد و در حدود ۴۰ سال آن ... تصویر زیر متعلق به یکی از قدیمی ترین پیکان های موجود در گرگان است. ... سوابق وزیر پیشنهادی ارشاد چیست؟

سفر به یکی از بهشت های شمال ایران / گرگان+ تصاویر - نیک صالحی

www.niksalehi.com/gardeshgari/view/017198.phpTranslate this page
Feb 16, 2016 - گرگان تا اواخر دوره قاجار به نام استرآباد مشهور بود و استرآباد در زمان صفویه «دارالمومنین» نام داشت. ... از بازارهای قدیمی گرگان است که در روزگاران گذشته از مراکز مهم داد و ستد کالا و توزیع و نشر .... راز زیبایی ایرانیان در چیست ؟

محله های تهران - املاک کلیک

amlakclick.com/tehran_areas.phpTranslate this page
لیست کامل نام محله های تهران و مناطق 22 گانه شهرداری تهران. ... نام های قدیم و جدید خیابان ها، پارک ها و میادین تهران( قبل و بعد انقلاب) .... دکتر علی شریعتی / جاده قدیم شمیران = کوروش کبیر; تقوی = کوشک; نامجو = گرگان; کوی نصر = گیشا; حجاب = لس ...

تاریخچه شهرستان علی آبادکتول-گلستان - جاذبه های طبیعی وگردشگری ...

katoul-afraz.persianblog.ir/.../تاریخچه_شهرستان_علی...Translate this page
به همین علت نام این بخش از گرگان را بخش کمالان می نامند که برگرفته از نام قدیم خاندان کمال غریبی می باشد. مقبره شهداء علی آبادکتول. معنای واژه کتول. کتول از دو واژه ...

معرفی استان گلستان - سازمان تامین اجتماعی

www.tamin.ir/News/Item/11407/91/11407.htmlTranslate this page
نظر شما درمورد پایگاه اطلاع رسانی مدیریت درمان تامین اجتماعی استان گلستان چیست؟ .... استان گلستان تا سال ١٣١٦ با عنوان ایالت یا ولایت گرگان(استرآباد) نامیده می‌شد ... بخش مرکزی فقط یک دهستان به نام جعفربای جنوبی دارد و بخش گمیشان شامل دو .... زنان قزاق از قدیم الایام از لباس سنتی خود با زیورآلات خاص استفاده می کردند آنها ...

راهنمای سفر نوروزی به استان گلستان؛ گرگان - کجارو

www.kojaro.com/2016/2/.../travel-guide-to-golestan-p...Translate this page
Mar 26, 2016 - گرگان مرکز استان زیبا و رسبز گلستان است. ... گرگان با نام قدیمی اَستَرآباد، مرکز استان گلستان و دارای سه منطقه‌ .... سوغات گلستان چیست؟

سوغات قم ؛ شیراز ؛ نیشابور ؛ پس سوغات گرگان کجاست - رادکانا ...

radkana.ir/سوغات-قم-؛-شیراز-؛-نیشابور-؛-پس-سوغا...Translate this page
Apr 22, 2016 - ... بودم/سوختن یکی از همشهریانم در تصادف جاده قدیم کردکوی دردناک ترین خاطره دوران ... لازم به ذکر است از سوغات های مختص شهر گرگان می توان از انواع نان های محلی ... نام گرگان مجددا به راه آهن بازگشت / با پیگیری های مسئولین گرگان نام ... جنگل‌هایی که تبدیل به کالا شدند/ توقف طرح بهره برداری از جنگل مستلزم چیست؟

نام های باستانی و قدیمی شهر خود را بدانید. طهران، کارمانیا و ... -ری ایران ...

www.reiran.com/civilization/ancient-old.../524.htmlTranslate this page
... شما هم باید مثل من جالب باشد. در این مطلب میتوانید نام قدیمی و باستانی شهر خود را پیدا کنید. ... گلستان. ايران. هيركانيا. هيركانيا. گرگان. -. ساساني. هيركانيا. گرگان. ايران. آبسكون. -. كموس تپه. -. ايلامي/ .... اعتبار ریپ چیست؟ ▫ خرید اعتبار ریپ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

دسته بندي: اخبار,
مطالب مرتبط :

ارسال نظر

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:):(;):D;)):X:?:P:*=((:O@};-:B/:):S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟[حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتی

تبلیغات


مطالب تصادفي

مطالب پربازديد